Önyargılı olmak; sorgulamadan, değerlendirmeden, gerçekleri araştırmadan yalnızca kendi bildiklerinin doğru olduğuna inanmaktır.
Peki, önyargılı olmaya neden olan şeyler nelerdir?
Doğrular, kişinin maddi çıkarlarına ters düşüyorsa, yine kabul etmesi gereken doğrular arzularına, isteklerine, alışkanlıklarına engel oluyorsa ve bilgiler kendisini haksız çıkarıyorsa, o kişi önyargılı olma eğiliminde olacaktır. Çünkü alışkanlıklardan vazgeçmek ve başkasına hak vermek bilgelik ister. Bilgelik ise bilmediğini kabul etmektir. Ve diğerlerinin görüşlerinin de doğru olabileceğini düşünerek kendi fikirlerine körü körüne bağlanmamaktır. Bunu da herkes beceremez. Bir bardağa taze çay doldurmak için eski ve soğumuş çayı boşaltmak gibi önce kafamızdaki doğru bildiğimiz yanlışları boşaltmalıyız. Aksi halde, bildiklerimizin yanlış olabileceğini, her zaman haklı olamayacağımızı fark edemeyiz ve önyargılarımızdan kurtulamayız.
Ön yargılardan nasıl kurtuluruz? Okuduğum bir kitapta ‘’hepimiz dünyaya en az bir ön yargı ile bakıyoruz.’’ Diye yazmıştı yazar. Önce bunun doğru olduğunu ve bizim de ön yargılı olabileceğimizi kabul etmemiz şart. Muhataplarımıza ön yargılı, teşhisini koymadan önce kendimizin de öyle olabileceğini düşünmeliyiz. Bazen peşin hüküm verdiğimiz bu kesinlikle böyledir, dediğimiz ve bunun tersi olması halinde ise gelecekte bu tecrübeyi kullanmalıyız. Yani ders çıkarmalıyız, kendimize. Ancak delilleri olan emin olduğumuz konularda kesin konuşmalıyız.
Diğer önyargıya neden olan düşünce ise değişim korkusudur. Eğer gerçekler, değişmeye mecbur bırakıyorsa, aynı yoldan gitmeye meyilli insan, yine önyargılı hareket edecektir.
Önyargılı yaklaşımlar, genellikle siyasi görüşlerde daha çok kendini belli eder. Ortada bir delil ve net bilgiler yokken, kişiler karşı görüşü haksız çıkarabilmek için emin olmadıkları duyumları bile delil göstermeye çalışırlar. Birkaç gün sonra savundukları fikir ve olaylar, yalan olduğu ya da yanlış olduğu ortaya çıksa bile hiç kimse bundan ders almaz ve önyargılı yaklaşımından vazgeçmez. Bazıları o memleketten adam çıkmaz diye tanımadıklarına bile önyargılı yaklaşırlar. Oysa ellerinde o insana ait hiçbir bilgi veya delil yoktur. Önyargılı insanlar, o konu hakkında vicdan muhasebesi yapamaz, olaylara tarafsız yaklaşamazlar. Çünkü sabit fikirlidirler. Öğrenmek ve araştırmak yerine sadece haklılıklarını kafalarına koyarlar.
Peki, önyargılı insanlarla nasıl anlaşacağız?
Önyargılı insanlar kötü insanlardır diyemeyiz. Çünkü önyargılı oldukları konular hakkında yanlış bilgilere sahip olabiliyorlar. Ya da yukarıda anlattığım değişimden korkma, istekler, ideolojik düşünceler ve inandıklarımdan vazgeçmek beni haksız gösterir endişesi, insanın önyargılı olmasına neden olur. Bu kişilerle tartışmaya girmek, onların yanlış bildiklerini ve yanlış inandıklarını ispat etmeye çalışmak hata olur. Kissinger siyasetine göre karşı tarafa üstün geldiğinizde, onun size olan tutumu her zaman ve her alanda olumsuz olacak ve onlarda potansiyel bir düşman düşüncesi oluşacaktır. Zaten anlayışımızda, haklı çıkıp birilerini yenmek olmamalı. Tartıştığımız insanı bile kazanmak olmalı zihnimizde. Birkaç tanıdığım arkadaşım hem akrabalarıyla hem de müşterileriyle onların fikirleri hakkında tartışmalara girdiklerini gördüm.
Sonuçta akrabalık bağlarına zarar verdiklerine ve ticari çalışmalarını bozduklarına şahit oldum. Oysa önyargılı kişi, güvenilir ve diğerlerine zararsız ise birkaç konudaki yanlış fikirleri ve sabit görüşlülüğü bizi ilgilendirmez. Belki de önyargılı veya sabit fikirli dediğimiz kişilere göre, biz de aynı şekilde görünüyor olabiliriz. Ya da gerçekten de önyargılı olduğumuzdan dolayı diğerlerinin yanlış fikirlere sahip olduğunu düşünürüz.
Kısaca, önyargılı kişilerle iddialaştığınız zaman, onlara sunduğunuz en belirgin ispatlarınız bile işe yaramayacaktır. Hatta gereksiz bir tartışmanın içerisinde kendinizi bulacaksınız. Büyük ihtimalle kendi duygularınızı kontrol edemediğinizden dolayı aranız açılacak. Böyle durumlarda her iki tarafta birbirine ne kadar sabit fikirli ve gerçekleri hiç görmüyor düşünceleri ile yaklaştığından, sohbet bununla bir daha görüşmem düşüncesine dönüşecektir.
E Kablo Elektrik Proje Satış Yöneticisi – Hakan Hündür