- Amaç
Bu doküman; cami, saray, kule, han, hamam vb. tescilli kültür varlıklarında yapılacak elektrik uygulamalarında;
- Yapıya zarar verilmemesi
- Geri dönüşümlü çözümler uygulanması
- Görsel bütünlüğün korunması
- Yangın ve güvenliğin sağlanması gerekmektedir.
- Bu iş inşaat işi değil, ameliyat gibidir.
- Temel Restorasyon Prensipleri
Şeflerin ezberlemesi gereken 5 altın kural:
2.1 Müdahale Minimum Olacak
- Delme, kırma, kanal açma son çaredir
- Mevcut boşluklar, derzler, eski hatlar kullanılacaktır
“Yapıya yeni iz bırakmak yasaktır.”
2.2 Geri Dönüşümlü Uygulama
Yapılan tesisat yarın sökülebilir olmalıdır.
Yasaklar: Duvar içine gömülü kablo, Beton altı borulama, Kimyasal dübel
Doğrular: Yüzeysel, gizlenebilir, sökülebilir montaj
2.3 Görünmezlik Esası
Elektrik tesisatı eserle yarışamaz.
Amaç: Elektrik var ama görünmüyor.
2.4 Yangın Riski = En Büyük Tehlike
Tarihi yapı = Ahşap + eski taş + boşluklar.
Bu nedenle:
Halogen free kablo zorunlu
Düşük duman yoğunluğu
Yangın yaymayan ekipman kullanılması zorunludur.
2.5 Kurul Onayı Olmadan İş Yapılmaz
Her uygulama:
Restorasyon mimarı
Sanat tarihçisi
Şantiye şefi onayıyla yapılır.
- Kablolama Prensipleri
3.1 Kullanılacak Kablo Tipleri
Zorunlu kablolar:
- NHXMH
- H07Z1-R
- Halogen Free – LSZH
Kesinlikle yasak:
- NYM
- TTR
- PVC kablo
3.2 Kablo Güzergahı Kuralları
ÖNCELİK SIRASI:
Mevcut eski hat kanalları
Döşeme altı boşluklar
Ahşap kaplama arkaları
Derz araları
Gizli yüzey kanalları (son çare)
Duvar kesmek = acil durum.
3.3 Borulama
Tercih: Spiral metal boru, Siyah boyalı ince çelik boru, Mikro kanal
Kullanılmaması gereken Borular: Beyaz PVC boru, Geniş plastik kanal
- Montaj Prensipleri
4.1 Delme Kuralları
Bir deliğin anlamı:
500 yıllık yapıya kalıcı müdahale.
Bu nedenle:
Taş yüzeye dübel yasaktır. Derz arası tercih edilir. Taşın kendisi delinmez,
Montaj yöntemleri: Derz arası vida, Askı sistemleri, Mevcut metal elemanlara sabitleme, Taşıyıcı askı halatı
4.2 Yapıştırma ve Sabitleme
Yasak: Silikon, Kimyasal dübel, Poliüretan köpük
Serbest: Mekanik sabitleme, Geri sökülebilir kelepçeler
- Aydınlatma Prensipleri
Tarihi eserde aydınlatma = sanat + mühendislik
Amaç: Eseri göstermek, Gözü almamak (Kamaşma olmamalı), Yapıya zarar vermemek
5.1 Isı Yönetimi
Halojen ve projektör ısı yayan aydınlatma kaynakları cephe hariç kullanılmamalıdır.
Sadece: LED, Düşük ısı, Uzaktan sürücülü sistem kullanılmalıdır.
5.2 Armatür Yerleşimi
Yasak: Duvara gömme spot, Taş içine spot, Kolon delme
Doğru: Gizli lineer LED, Zemin gizli uplight, Uzaktan projektör
5.3 Renk Sıcaklığı
Tarihi yapılar için:
2700K – 3000K (zorunlu) – CRI ≥ 90 (Renk geri verimi) olan kaynaklar kullanılmalı, Soğuk beyaz renk kullanılmamalıdır.
- Topraklama Ve Yıldırım Koruma
Eşpotansiyel hat, Paratoner sistemi, Kaçak akım rölesi (30 mA), SPD parafudr mutlaka uygulanmalıdır.
- Pano Ve Ekipman Yerleşimi
Pano kuralları: Görünmeyen yerde, Nemden uzak, Tarihi hacim dışında
Tercih edilen yerler: Mahzen, Teknik oda, Sonradan ek yapılmış hacimler olmalıdır.
- Şantiye Personeline Altın Uyarı
Tarihi eser şantiyesinde:
“Normal şantiye alışkanlıkları” yasaktır.
Bu şantiyede çalışan elektrikçi:
- Daha yavaş çalışır
- Daha dikkatli çalışır
- Her delik için izin ister
- Sonuç
Tarihi eserlerde elektrik işi:
Elektrik tesisatı yapmak değil
Tarihe zarar vermeden elektrik vermektir.
Prome Elektrik Güvenlik Taahhüt AŞ. Genel Müdürü – Turgay Pekgirgin