Elektrik, modern yaşamın vazgeçilmez bir parçasıdır. Ancak doğru projelendirilmeyen, düzenli olarak kontrol edilmeyen ve zamanında bakım görmeyen elektrik tesisatları, görünmeyen ama her an karşımıza çıkabilecek ciddi riskler taşımaktadır. Ne yazık ki ülkemizde elektrik güvenliği konusu çoğu zaman bir zorunluluk olarak görülmekte, gerçek anlamda bir güvenlik kültürünün parçası hâline getirilememektedir.
Son dönemde elektrik periyodik kontrolünün verileri üzerinde yapılan analizleri sahada yıllardır karşılaştığımız problemleri göz önüne koyuyor. Yapılan araştırmalar neticesinde ülkemizde periyodik kontrol yapılan tesislerin yaklaşık yüzde 85’inde en az bir uygunsuzluk tespit edilmiş olması, üzerinde ciddiyetle düşünülmesi gereken bir sonuçtur.
Yapılan araştırmalarda en dikkat çekici veri ise elektrik tesisatlarında en sık rastlanan eksikliğin tek hat şemaları, devre çizimleri ve işletme talimatlarının güncel olmamasıdır. İlk bakışta basit bir evrak eksikliği gibi görülebilecek bu durum, arıza anında müdahaleyi zorlaştıran, bakım çalışmalarını sağlıksız hâle getiren ve acil durumlarda hayati riskler doğurabilen önemli bir güvenlik problemidir.
Yıllardır sahada çalışan bir elektrik mühendisi olarak şunu rahatlıkla söyleyebilirim: Elektrik tesisatlarında meydana gelen birçok tehlike, büyük yatırımlar yapılmadığı için değil; küçük ihmaller zamanında giderilmediği için ortaya çıkmaktadır. Eksik etiketleme, bozulan yalıtımlar, uygun olmayan koruma sistemleri veya güncellenmeyen projeler, zaman içerisinde çok daha büyük sorunların temelini oluşturur.
Periyodik kontrol neticesinde dikkat çeken bir başka konu ise yangın algılama ve uyarı sistemlerinde görülen uygunsuzluk oranının yüksek olmasıdır. Burada sorun çoğu zaman dedektörlerin çalışmaması değil; yangın anında birlikte hareket etmesi gereken asansör, havalandırma, turnike ve bina otomasyon sistemlerinin yeterli şekilde entegre edilmemiş olmasıdır. Oysa yangın güvenliği, tek başına çalışan cihazlarla değil, tüm sistemlerin koordineli çalışmasıyla sağlanabilir.
Diğer önemli bir konu da yıldırımdan korunma sistemlerinin periyodik kontrolü esnasında yaşanılan problemlerdir. Bu kontrolde karşılaşılan en önemli eksikliklerden biri ise güncel proje ve teknik dokümantasyonun bulunmamasıdır. Bir tesisin paratoner sisteminin kurulmuş olması tek başına yeterli değildir. Ölçümlerinin yapılması, sürekliliğinin kontrol edilmesi ve tüm kayıtlarının düzenli şekilde tutulması da en az kurulum kadar önemlidir.
Burada özellikle altını çizmek istediğim önemli bir nokta var. Periyodik kontrol yaptırmak tek başına güvenli olmak anlamına gelmez. Asıl önemli olan, hazırlanan raporlarda belirtilen uygunsuzlukların zamanında giderilmesidir. Raflarda bekleyen kontrol raporları hiçbir işletmeyi korumaz. Güvenliği sağlayan; raporların uygulanması, eksikliklerin giderilmesi ve düzenli bakım kültürünün oluşturulmasıdır.
Bugün birçok işletme periyodik kontrolleri yalnızca yasal zorunluluğu yerine getirmek amacıyla yaptırıyor. Oysa bu kontrollerin gerçek amacı ceza almamak değil, can kayıplarını, yangınları, üretim duruşlarını ve büyük ekonomik zararları önlemektir. Elektrik güvenliği maliyet değil, işletmeler için en önemli yatırımlardan biridir.
Unutulmamalıdır ki elektrik kazaları “aniden” meydana gelmez; çoğu zaman yıllarca ihmal edilen küçük eksikliklerin sonucudur. Güvenli tesisler ise tesadüfen değil, bilgiyle, mühendislikle ve süreklilik gösteren denetim anlayışıyla oluşturulur.
Mustafa Fazlıoğlu – Elektrik Mühendisi