1987’den bu yana yangın ve gaz algılama alanında ürün ve hizmet geliştiren Mavili Elektronik’in Maxlogic Işın Tipi (Beam) Duman Dedektörleri de yüksek tavanlı mahallerin yangından korunması için projelendirilen dedektörlerdir.

Yüksek tavanlı mahaller için özenle tasarlanan, LPCB sertifikalı Maxlogic Işın Tipi (Beam) Duman Dedektörleri; montaj, kablolama, bakım ve kalibrasyon konularında optik duman dedektörlerine göre zaman ve maliyet açısından da avantaj sağlamaktadır. Yüzey montaj teknolojisi kullanılarak üretilen bu dedektörlerin, hem adresli ve hem de konvansiyonel sistemler için uygun model seçenekleri vardır. 

Dedektörlerin alıcı ve vericiden oluşan modelinde;  alıcı ve verici birbirini karşılıklı görecekleri şekilde 5 metreden 100 metreye kadar farklı uzaklıklarda konumlandırılabilmektedir. Vericiden çıkan kızıl ötesi ışın normalde hiçbir engele takılmadan alıcı üzerine düşerken, yangın esnasında çıkan dumanın, alıcı üzerine düşen ışın miktarını azaltması sonucunda dedektör yangın alarmı vermektedir.

Alıcı verici ünitesi ve reflektörden oluşan modelde de alıcı verici ünitesi ile reflektör birbirini karşılıklı görecek şekilde konumlandırılmaktadır. Tekli reflektör ile alıcı verici arasındaki mesafe; minimum 5 metre – maksimum 35 metre iken, 4’lü reflektör ile maksimum algılama mesafesi 50 metreye kadar uzatılabilmektedir. Algılama prensibi olarak;  normal durumda alıcı verici ünitesinden çıkan kızıl ötesi ışın hiçbir engele takılmadan reflektör üzerine düşmekte, reflektörden yansıyan ışınlar da alıcı verici ünitesine geri dönmektedir. Yangın durumunda ise; dumanın alıcı verici ünitesi üzerine düşen ışın miktarını azaltması sonucunda dedektör yangın alarmı vermektedir.

Maxlogic Işın Tipi (Beam) Duman Dedektörlerinde kullanıcı dedektörün alarma geçmesi için alarm seviyesi belirleyebilmektedir. %25, %35 veya %45 oranlarında belirlenebilen bu alarm seviyeleri, ışının alıcıya / alıcı verici ünitesine ulaşırken ne ölçüde engellendiğinde dedektörün alarm durumuna geçeceği konusunda seçim şansı sunmaktadır. Zamanla gelişen, optik kirlenme veya sinyal eksenindeki kaymalar alıcının üzerine düşen ışın miktarının azalmasına yol açabilmektedir. Maxlogic Işın Tipi (Beam) Duman Dedektörleri bu durumun yanlış alarma sebebiyet vermemesi için kendisini otomatik olarak ayarlamakta,  ayar edemeyecek kadar kirlilik veya eksen kayması varsa da “hata” uyarısı vermektedir. Işığın engellenme oranı ani olarak %90 dan fazla olduğu zaman, katı bir cismin dedektör önünde olabileceği düşünüldüğünden dedektör hata alarmı vermektedir. Böylece; özellikle depolardaki forklift kullanımı sırasında yaşanabilen ışının engellenmesi durumları yangın alarmı olarak algılanmamaktadır.

Maxlogic Işın Tipi (Beam) Duman Dedektörleri; sahaya uyarlanan tüm bu gelişkin özellikleri sayesinde, mahale uygun algılama gerçekleştirerek yangın tehlikelerine karşı savunmada, çok daha etkin sonuçlar elde edilmesini sağlamaktadır. 

I. Yapay Zekanın Kavramsal Temelleri ve Tarihsel Gelişimi

Yapay zekanın fikirsel temeli, 20. yüzyılın ortalarında atılmıştır. YZ, günümüzdeki gücüne ulaşana kadar uzun ve zorlu bir yolculuk geçirmiştir.

A. Başlangıç Noktaları ve Doğuşu

Alan Turing’in Sorusu (1950): Modern YZ’nin başlangıç noktası, 1950’de Alan Turing’in “Makineler düşünebilir mi?” sorusunu ortaya atması olmuştur. Turing Testi, makine zekasını ölçmek için temel bir kriter haline gelmiştir.

Dartmouth Konferansı (1956): Bu disiplin, 1956 yılında düzenlenen Dartmouth Konferansı’nda “Artificial Intelligence” (Yapay Zeka) teriminin ilk kez resmen kullanılmasıyla doğmuş ve ayrı bir bilim dalı olarak kabul edilmiştir.

B. Yapay Zeka Kışları ve Yeniden Yükseliş

Erken Dönem Beklentileri: İlk dönemlerde yapay zekanın insan zekâsını tamamen taklit edebileceği düşünülse de, teknik yetersizlikler nedeniyle bu beklentiler karşılanamamıştır.

Durgunluk Dönemi: 1970 ve 1980’lerde yaşanan teknik ve finansal kısıtlamalar, “yapay zeka kışları” sürecinde çalışmaların yavaşlamasına yol açmıştır.

Yeniden İvmelenme (2000’ler): Ancak 2000’li yıllarda büyük veri (Big Data), güçlü işlemciler (özellikle GPU’lar) ve derin öğrenme tekniklerinin gelişmesiyle yapay zeka yeniden ivme kazanmıştır.

Derin Öğrenme (Deep Learning): YZ’deki Yeniden İvmenin Sırrı

Yapay zekanın günümüzdeki gücüne ulaşmasını sağlayan temel teknik atılım, Derin Öğrenmedir. Bu teknik, insan beynindeki nöronların çalışma biçimini taklit eden, çok katmanlı yapay sinir ağlarına dayanır. Derin öğrenme algoritmaları, verilerin karmaşık soyutlamalarını katman katman kendisi öğrenir. Bu katmanlı yapı, makinenin insan yardımı olmadan yüksek düzeyde karmaşık analizler yapmasını sağlar. Derin öğrenme, özellikle büyük veri setleri ve güçlü işlemcilerin birleşimiyle, görüntü tanıma ve doğal dil işleme gibi karmaşık görevlerde geleneksel yöntemlere göre çok daha yüksek doğruluk oranlarına ulaşmıştır.

1987 yılından bu yana yangın ve gaz algılama ve alarm sistemleri alanında ürün ve hizmet geliştiren Mavili Elektronik A.Ş. mahal ihtiyaçlarına en doğru çözümü sunabilmek için; tasarımından üretimine kadar akredite kuruluşlarının önemli testlerinden geçen ürün yelpazesine, Maxlogic Aktif Hava Örneklemeli Hassas Duman Dedektörlerini eklemiştir. Uluslararası geçerliliği belgelendirilen bu yeni ürünler, yangın algılama sistemlerinin kritik bir bileşeni olarak karşımıza çıkmakta ve geleneksel duman dedektörlerine göre daha gelişmiş bir yaklaşım sunmaktadır.

Maxlogic Aktif Hava Örneklemeli Hassas Duman Dedektörleri, uçak hangarlarından cephaneliklere, bilgi işlem veri merkezlerinden yoğun bakım odalarına, laboratuvarlardan petrokimya tesislerine, müzelere, trafo binalarına kadar hassas algılama ihtiyacı duyulan tüm mahallerde kullanılmaktadır.

Maxlogic Aktif Hava Örneklemeli Hassas Duman Dedektörleri, bulundukları mahalde hava emiş sistemi ile mevcut havadan örnek alarak ortamda duman varlığını tespit etmekte ve bu duruma uygun şekilde yangın sisteminde alarm gerçekleşmesini sağlamaktadır.

Maxlogic Aktif Hava Örneklemeli Hassas Duman Dedektörlerinin temel işleyişi şu adımlardan oluşmaktadır:

1. Hava Örnekleme: Dedektör, hava emiş sistemi ile bulunduğu mahalden hava örneklerini alır. Alınan hava örnekleri kısmi olarak ölçüm odalarına iletilirler.
2. Analiz ve Algılama: Ölçüm odalarında dumanın varlığını tespit etmek için güçlü LED ışıkları bulunur. Duman partikülleri güçlü LED ışıkları ile partikül çaplarına göre tespit edilerek dumanın varlığı doğrulanır.
3. Alarm Aktivasyonu: Dedektör, dumanın tespit edildiği anda alarm sistemi ile iletişime geçer ve hızlı bir aksiyon alınmasına yardımcı olur.

Maxlogic Aktif Hava Örneklemeli Hassas Duman Dedektörlerinin temel işleyişinde matematiksel modelleme teknolojisi kullanılmaktadır. Gelişmiş algoritmalar ve optik teknolojiler ile kullanıcıları gereksiz endişelerden korumaktadır. ARGE tasarımları son teknolojiden yararlanılarak yapılan bu dedektörlerin; 0.0001% (obs/m) oranında yüksek hassasiyet çözünürlüğü bulunmaktadır. Son derece hassas nitelikteki Maxlogic Aktif Hava Örneklemeli Hassas Duman Dedektörleri oldukça küçük mikro partikülleri dahi algılayabilme kapasitesine sahiptir. Böylece mahaldeki yangın tehlikesinin çok daha erken aşamalarında tespit edilebilmesini sağlamaktadır.

Geniş algılama aralığı (0,005% – 20% (obs/m)) ile de dikkat çeken Maxlogic Aktif Hava Örneklemeli Hassas Duman Dedektörleri adresli ve konvansiyonel sistem tiplerine uygun model seçenekleri barındırarak kullanıcı ve mahal ihtiyaçlarını optimize etmektedir.

Maxlogic Aktif Hava Örneklemeli Hassas Duman Dedektörlerinin tasarımı, kurulumu ve kullanımında mahal tipleri ve güvenlik endişeleri ele alınmış, yangın tehlikelerini en aza indirmek için titizlikle çalışılmıştır. Maxlogic Aktif Hava Örneklemeli Hassas Duman Dedektörlerinin uluslararası standartlara EN 54-20 ve EN 54-17 (European Norms) ve yerel yangın güvenliği yönetmeliklerine (Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik) uygunluğu sağlanmıştır. CE İşareti (Conformité Européenne) bulunmaktadır.

1987 yılından bu yana yangın ve gaz algılama ve alarm sistemleri alanında ürün ve hizmet geliştiren Mavili Elektronik A.Ş. mahal ihtiyaçlarına en doğru çözümü sunabilmek için; tasarımından üretimine kadar akredite kuruluşlarının önemli testlerinden geçen ürün yelpazesine, Maxlogic Aktif Hava Örneklemeli Hassas Duman Dedektörlerini eklemiştir. Uluslararası geçerliliği belgelendirilen bu yeni ürünler, yangın algılama sistemlerinin kritik bir bileşeni olarak karşımıza çıkmakta ve geleneksel duman dedektörlerine göre daha gelişmiş bir yaklaşım sunmaktadır.

Maxlogic Aktif Hava Örneklemeli Hassas Duman Dedektörleri, uçak hangarlarından cephaneliklere, bilgi işlem veri merkezlerinden yoğun bakım odalarına, laboratuvarlardan petrokimya tesislerine, müzelere, trafo binalarına kadar hassas algılama ihtiyacı duyulan tüm mahallerde kullanılmaktadır.

Maxlogic Aktif Hava Örneklemeli Hassas Duman Dedektörleri, bulundukları mahalde hava emiş sistemi ile mevcut havadan örnek alarak ortamda duman varlığını tespit etmekte ve bu duruma uygun şekilde yangın sisteminde alarm gerçekleşmesini sağlamaktadır.

Maxlogic Aktif Hava Örneklemeli Hassas Duman Dedektörlerinin temel işleyişi şu adımlardan oluşmaktadır:

1. Hava Örnekleme: Dedektör, hava emiş sistemi ile bulunduğu mahalden hava örneklerini alır. Alınan hava örnekleri kısmi olarak ölçüm odalarına iletilirler.
2. Analiz ve Algılama: Ölçüm odalarında dumanın varlığını tespit etmek için güçlü LED ışıkları bulunur. Duman partikülleri güçlü LED ışıkları ile partikül çaplarına göre tespit edilerek dumanın varlığı doğrulanır.
3. Alarm Aktivasyonu: Dedektör, dumanın tespit edildiği anda alarm sistemi ile iletişime geçer ve hızlı bir aksiyon alınmasına yardımcı olur.

Maxlogic Aktif Hava Örneklemeli Hassas Duman Dedektörlerinin temel işleyişinde matematiksel modelleme teknolojisi kullanılmaktadır. Gelişmiş algoritmalar ve optik teknolojiler ile kullanıcıları gereksiz endişelerden korumaktadır. ARGE tasarımları son teknolojiden yararlanılarak yapılan bu dedektörlerin; 0.0001% (obs/m) oranında yüksek hassasiyet çözünürlüğü bulunmaktadır. Son derece hassas nitelikteki Maxlogic Aktif Hava Örneklemeli Hassas Duman Dedektörleri oldukça küçük mikro partikülleri dahi algılayabilme kapasitesine sahiptir. Böylece mahaldeki yangın tehlikesinin çok daha erken aşamalarında tespit edilebilmesini sağlamaktadır.

Geniş algılama aralığı (0,005% – 20% (obs/m)) ile de dikkat çeken Maxlogic Aktif Hava Örneklemeli Hassas Duman Dedektörleri adresli ve konvansiyonel sistem tiplerine uygun model seçenekleri barındırarak kullanıcı ve mahal ihtiyaçlarını optimize etmektedir.

Maxlogic Aktif Hava Örneklemeli Hassas Duman Dedektörlerinin tasarımı, kurulumu ve kullanımında mahal tipleri ve güvenlik endişeleri ele alınmış, yangın tehlikelerini en aza indirmek için titizlikle çalışılmıştır. Maxlogic Aktif Hava Örneklemeli Hassas Duman Dedektörlerinin uluslararası standartlara EN 54-20 ve EN 54-17 (European Norms) ve yerel yangın güvenliği yönetmeliklerine (Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik) uygunluğu sağlanmıştır. CE İşareti (Conformité Européenne) bulunmaktadır.

Tekli, U-Tipi, 2U-Tipi, boru tesisatları yapılarak, mahale özel, nitelikli ve etkin çalışma gerçekleştirilmektedir.

Rafineri, petrokimya, tahıl siloları, un değirmenleri, batarya üretimi, LNG/LPG tesisleri ve tozlu prosesler gibi pek çok endüstride, yanıcı gaz/buhar ve/veya tozla oluşan patlayıcı atmosferler dönemsel veya sürekli ortaya çıkabilir.

Yangın algılama sistemleri bu ortamlarda iki temel riskle karşı karşıyadır:

• Kendisi bir tutuşturucu kaynağa dönüşme riski (kıvılcım, sıcak yüzey, statik elektrik vb.),
• Patlamaya dayanıklılık ve iş sürekliliği (patlama sonrası bütünlük, koruma tipine uygun sızdırmazlık).

ATEX sertifikası, ekipmanın bu riskleri yönetme kabiliyetini doğrular. Böylece, EN 54 performans gereklerinin yanında “patlayıcı atmosferlerde emniyet” boyutu da garanti altına alınır.

ATEX’in kapsamı ve işaretlemeleri; bölge sınıflandırması, ekipman grupları/kategorileri, koruma tipleri (Ex i, Ex d, Ex e, Ex t vb.) ve kurulum–bakım gereklilikleri açısından, yangın algılama sistemlerinin kritik bileşenleri olan dedektörler, butonlar, flaşörler, flaşörlü sirenler ve sirenler özelinde ele alınmaktadır.

ATEX’in Temelleri: Kapsam, İşaretleme ve Uyum

ATEX 2014/34/AB, patlayıcı atmosferlerde kullanılacak ekipman ve koruyucu sistemlerin tasarım, üretim ve uygunluk değerlendirmesini düzenler. Bu noktada önemli sınıflandırmalar yapılır:

1. Ekipman Grupları (Equipment Groups)

Grup I: Yeraltı madenleri ve grizu (metan) riski olan ortamlar.

Grup II: Yerüstü endüstriyel tesislerde gaz ve buhar bulunan ortamlar.

Grup III: Yerüstü endüstriyel tesislerde yanıcı toz bulunan ortamlar.

2. Ekipman Kategorileri (Equipment Categories)

Her grup içinde cihazlar risk seviyesine göre kategorilere ayrılır:

Kategori 1: Çok yüksek koruma (Zone 0 veya Zone 20 – sürekli patlayıcı atmosfer).

Kategori 2: Yüksek koruma (Zone 1 veya Zone 21 – patlayıcı atmosferin muhtemel olduğu yerler).

Kategori 3: Normal koruma (Zone 2 veya Zone 22 – patlayıcı atmosferin nadiren oluştuğu yerler).

• Patlayıcı Ortam Tipi (Gas/Dust)

G: Gaz ve buhar ortamları için.

D: Toz ortamları için.

• Gaz Grupları (Gas Groups)

Patlayıcı gazların ateşlenme kolaylığına göre sınıflandırma:

IIA: Propan gibi daha az tehlikeli gazlar.

IIB: Etilen gibi orta seviyede tehlikeli gazlar.

IIC: Hidrojen ve asetilen gibi en tehlikeli gazlar.

• Sıcaklık Sınıfları (Temperature Classes)

Cihazın yüzey sıcaklığının ulaşabileceği maksimum değer ile ilgili sınıflandırma:

T1: 450 °C

T2: 300 °C

T3: 200 °C

T4: 135 °C

T5: 100 °C

T6: 85 °C

Buradaki değer, cihazın yüzey sıcaklığının patlayıcı gazın tutuşma sıcaklığını geçmemesini garanti eder.

Koruma Tipleri ve Yangın Algılama Bileşenlerinin İlişkisi

ATEX, farklı koruma tipleri tanımlar. Yangın algılama cihazlarında tipik karşılıkları:

• Ex i (intrinsically safe – kıvılcım güvenlikli): Devre enerjisi ve sıcaklığı tutuşturma seviyesinin altında sınırlandırılır. Adresli/konvansiyonel dedektörler, butonlar sıkça Ex i olarak seçilir. Galvanik izolatör veya Zener bariyer ile IS loop tasarlanır (EN 60079-11).
• Ex d (flameproof/alev sızdırmaz): İç patlamayı muhafaza edip alevin dışarı sızmasını engelleyen mahfaza. Sirenler, flaşörler, flaşörlü sirenler gibi daha yüksek güç çeken cihazlarda yaygındır.
• Ex e (increased safety): Normalde kıvılcım üretmeyen ekipmanda arızada dahi kıvılcım/sıcaklık riski azaltılır. Terminal kutuları, bağlantı kutuları ve bazı alarm cihazlarında kullanılır.
• Ex t (toz korumalı): Toz ortamında muhafaza ile koruma (EN 60079-31). Tozlu proseslerdeki siren/flaşör seçiminde kritiktir.
• Ex m (enkapsülasyon), Ex p (basınçlandırma), Ex n (non-sparking, Zone 2) daha nadir durumlarda tanımlama olarak görülebilir.

Koruma tipi, bölge ve cihaz sınıfı ile birlikte düşünülmelidir; örneğin Zone 0 gaz ortamında Ex ia kıvılcım güvenlikli dedektör ve buton tercih edilirken, Zone 1’de Ex ib veya Ex d muhafazalı ürünler kullanılabilir.

İşaretleme örnekleri:

• II 2G Ex db IIC T4 Gb

Anlamı:

II: Yüzey endüstrisi (madencilik dışı)

2G: Kategori 2, gaz ortamı → Zone 1’de kullanılabilir

Ex db: Alev sızdırmaz muhafaza (flameproof) + ek koruma

IIC: Hidrojen/asetilen gibi en tehlikeli gaz gruplarına uygun

T4: Maksimum yüzey sıcaklığı 135 °C

Gb: Yüksek seviye ekipman koruması (EPL)

Bu örnek işaretli bir flaşörlü siren, Zone 1 ortamındaki bir LPG dolum tesisinde güvenle kullanılabilir.

• II 1D Ex ia IIIC T85°C Da

Anlamı:

II: Yüzey endüstrisi (madencilik dışı).

1D: Kategori 1, toz ortamı → Zone 20’de (sürekli patlayıcı tozlu ortam) kullanılabilir.

Ex ia: Kıvılcım güvenlikli (intrinsically safe, en yüksek koruma seviyesi).

IIIC: İletken tozlar (örn. metal tozları) için uygun.

T85°C: Cihaz yüzey sıcaklığı en fazla 85 °C’ye kadar çıkabilir (tutuşturma sıcaklığının altında kalır).

Da: “Dust” için çok yüksek koruma seviyesi (Equipment Protection Level).

Bu işaretlemeye sahip bir ısı dedektörü, örneğin alüminyum tozu bulunan bir metal işleme tesisinde (Zone 20) güvenle kullanılabilir.

Yangın Algılama ve Alarm Cihazları İçin EN-54 ve ATEX Gereklilikleri ve Tasarım İlkeleri

Patlayıcı ortam uygunluğu için, bir cihazın hem ilgili EN 54 standardına hem de doğru ATEX işaretlemesine sahip olması şarttır. Saha uygulamalarına geçilmeden önce her iki uygunluğun belgeleri birlikte talep edilmelidir.

1-Dedektörler:

• EN 54:

EN 54-5 (ısı), EN 54-7 (duman), EN 54-10 (alev), EN 54-20 (aspirasyonlu), EN 54-29 (çok kriterli).

• ATEX:

Zone 0/1: Ex ia/ib (kıvılcım güvenlikli, IS loop).

Toz ortamları (20/21/22): Ex t (toz korumalı mahfaza) veya Ex ia.

Gaz grubu IIA/IIB/IIC, toz grubu IIIA/IIIB/IIIC,

T-sınıfı seçimi zorunlu.

• Tasarım/Kurulum:

IS hesapları: hat C/L değerleri, bariyer/galvanik izolatör eşleşmesi.

EN 54-14 yerleşim (tavan yüksekliği, hava akımı, engeller).

Aspirasyonlu sistemde pompa güvenli bölgede; numune boruları tehlikeli bölgedeyse boru/fiting antistatik ve topraklı olmalı.

2-Butonlar:

• EN 54:

EN 54-11

• ATEX:

Zone 0/1: çoğunlukla Ex ia/ib; Zone 1/21’de Ex d gövdeli çözümler de görülür.

Toz bölgeleri: Ex t veya Ex ia.

• Tasarım/Kurulum:

Kutu/membran UV/kimyasal dayanımlı; antistatik gövde.

Şeffaf kapak ve contalar için IP66/67 hedefleyin.

IS devrede doğru bariyer ve kablo ekran/topraklama.

3-Sirenler:

• EN 54:

EN 54-3

• ATEX:

Yüksek güç → çoğunlukla Ex d (alev sızdırmaz); tozda Ex t.

Bazı düşük güçlü tiplerde Ex e terminal bölmesi.

• Tasarım/Kurulum:

SPL hesabı: hedef dB(A) + endüstriyel gürültü marjı.

Güç bütçesi/akü (EN 54-4) ve hat izleme çözümü Ex tasarımla uyumlu olmalı.

Ex d mahfaza akustiği düşürebilir → ATEX varyantına ait SPL verisini kullanın.

4-Flaşörler:

• EN 54:

EN 54-23

• ATEX:

Yüksek enerji depolayan kondansatörler → genelde Ex d (gaz) veya Ex t (toz).

• Tasarım/Kurulum:

Kapsama hesabı: üretici tabloları + montaj yüksekliği.

Lens geometrisi; sis/tozda görüş hattı ve yansıma.

Senkronizasyon varsa kontrol modülü de Ex uyumlu.

5-Flaşörlü Sirenler:

• EN 54:

EN 54-3 + EN 54-23 birlikte

• ATEX:

Çoğunlukla Ex d (gaz) ve/veya Ex t (toz).

• Tasarım/Kurulum:

Toplam akım ve anlık akım çekişi (flaş deşarjı) için PSU/akü hesabı.

Ton/flaş senkronizasyonu; büyük alanlarda migren/vertigo etkisini azaltacak frekans.

Akustik-optik gölge alan analizleri.

6-Giriş-Çıkış Modülleri, İzolatörler, Arabirimler:

• EN 54:

EN 54-17 (İzolatör) + EN 54-18 (I/O), EN 54-13 (sistem bütünlüğü)

• ATEX:

Algılama hatlarında Ex i; saha kutularında Ex e gövdeler yaygın.

• Tasarım/Kurulum:

IS parametre eşleşmesi (Uo/Io/Po, Co/Lo).

Klemens adımı/kaçak mesafesi, kablo ekran yönetimi, potansiyel dengeleme.

7-Kontrol / Gösterge Panelleri ve Güç Kaynakları :

• EN 54:

EN 54-2(panel) + EN 54-4 (PSU/akü), EN 54-13 (sistem bütünlüğü)

• ATEX:

Genellikle güvenli bölgede konumlandırılır.

Tehlikeli bölgeye giden hatlar için Ex onaylı bariyer/arayüz şart.

Basınçlandırılmış (Ex p) kabinler özel durumlarda.

• Tasarım/Kurulum:

Akü yedekleme süresi (örn. 24 saat bekleme + 30 dk alarm; yerel mevzuata göre).

Harici devreler için izleme (kısa/açık) Ex kurallarıyla uyumlu yapılmalı.

Ayrıca; rakorlar, kör tapalar, bağlantı kutuları: mutlaka Ex e/Ex d/Ex t sertifikalı; IP66/67 olmalıdır. Kablo seçiminde sıcaklık ve kimyasal uyum gözetilmeli ve ekranın tek uçtan topraklanması (IS hatlarda) yapılmalı.

Sık Karşılaşılan Hatalar ve Önleme Yöntemleri

Tüm bunlara ek olarak;

• EN 54 uygun olup, ATEX’siz cihaz kullanımı patlayıcı ortamlarda kabul edilmemeli, çift uygunluk belgelenmeli.
• Yanlış Zone–Kategori eşleşmesi patlama riski doğurduğundan dikkat edilmeli.
• Sistem topolojisine göre koruma tipi tutarlı olmalı.
• Yüksek ortam sıcaklıklarında T-sınıfı aşımı olmaması için; proses ısısı mevsimsel olarak gözden geçirilmeli.
• Kir/toz, lens matlaşması, contaların eskiyebilmesi incelenmeli, performans ve koruma seviyesinde düşüşün önüne geçilmesi için bakım ihmal edilmemeli

Mavili Elektronik A.Ş. Atex Sertifikalı Ürünleri ile Güven Üretiyor

Kurulduğu 1987 yılından beridir yangın – gaz algılama ve alarm sistemleri üreten Mavili Elektronik A.Ş. yeni geliştirdiği EN 54 standartlarına uygun ATEX sertifikalı ürünleri ile riskli ortamlar için güvenilir seçimler sunmaktadır. Endüstriyel güvenlik ve otomasyon alanında uzmanlaşmış olan Mavili, yüksek kalite standartları ve uluslararası sertifikasyonlarla desteklenen ürün portföyüyle; enerji, kimya, petrol ve gaz gibi kritik sektörlerde güvenilir çözümler üretmektedir.

Mavili’nin Atex Sertifikalı Ürünleri ve Özellikleri

1-Özgüvenlikli Konvansiyonel Yangın Dedektörleri

• Tehlikeli ortamlarda kullanım için özgüvenlikli (I.S) olarak EN IEC
• 60079-0:2018, EN 60079-11:2012 ve EN ISO/IEC 80079-34:2020 standartlarına uygun
• EN 54-5 ve EN 54-7 standartlarına uygun
• IP 20 koruma derecesi
• 2 adet kırmızı LED (Alarm durumunda sürekli yanar) normal çalışma durumunda 8 sn’de 1 defa (1ms süre ile), hata durumunda (kirlilik veya ölçüm hatası) ise 2 kez flaş eder.
• 360° görüş açısı sağlayan çift LED, paralel ihbar lambası çıkışı
• ML-0140.IS serisi dedektör soketleri ile uyumlu

2-Özgüvenlikli Konvansiyonel Butonlar

• ATEX direktifi EN IEC 60079-0:2018, EN 60079-11:2012 ve EN ISO/IEC 80079-34:2020 standartlarına uygun
• EN 54-11 standardına uygun tasarım
• ML-2710.IS; ATEX Ex II 1G EX ia IIC T4 Ga -10°C≤Ta≤55°C sınıflandırmasına göre dizayn edilmiştir.
• ML-2730.IS; ATEX Ex II 1G EX ia IIC T4 Ga -25°C≤Ta≤70°C sınıflandırmasına göre dizayn edilmiştir.
• ML-2710.IS; 55°C’ye kadar olan Kategori 1, 2 veya 3 tehlikeli atmosfer ortamlarında ve iç ortamlarda kullanıma uygun tasarım
• ML-2730.IS; 70°C’ye kadar olan Kategori 1, 2 veya 3 tehlikeli atmosfer ortamlarında ve dış ortamlarda kullanıma uygun tasarım
• IP65 koruma derecesi
• Resetlenerek tekrar başlangıç konumunu getirilme kolaylığı

3-Özgüvenlikli, Hava Şartlarına Dayanıklı Konvansiyonel Siren / Flaşör / Flaşörlü Siren

• ATEX direktifi EN IEC 60079-0:2018, EN 60079-11:2012 ve EN ISO/IEC 80079-34:2020 standartlarına uygun
• EN 54-3 ve EN 54-23 standartlarına uygun
• ATEX Ex II 1G EX ia IIC T4 Ga -25°C≤Ta≤70°C sınıflandırmasına göre dizayn edilmiştir.
• Sıcaklığı 70°C’ye kadar olan Kategori 1, 2 veya 3 tehlikeli atmosfer ortamlarında kullanılabilir.
• IP65 koruma derecesi
• 32 ayrı ses tonu bulunmaktadır. Ses tonları ve tonların yüksek/düşük olarak ses ayarları dip switch ile ayarlanabilir.
• Santrallerden gelen yangın alarmının sesli, ışıklı, sesli/ışıklı bildirimi

Mavili Elektronik, 38 yılı aşan inovasyon temelli ve müşteri odaklı yaklaşımıyla, endüstriyel güvenlikte de fark yaratmayı sürdürmektedir.

Daha fazlası için: www.mavili.com.tr

Parafudr’un Çalışma Prensibi Nedir?

Parafudr, normal işletme gerilimi altında pasif bir eleman gibi davranır. Yani, devrede herhangi bir akım taşımaz. Ancak hat üzerinde anlık ve yüksek bir gerilim artışı meydana geldiğinde, devreye girer ve bu aşırı enerjiyi toprağa yönlendirir. Bu sayede sistemdeki diğer cihazlara ulaşmadan zararlı gerilim bastırılmış olur.

Bunu sağlayan temel prensip, gerilim eşik değeri üzerine kuruludur. Parafudr, belirlenen sınırın üzerindeki gerilimlerde iletime geçer. Kullanılan teknolojiye bağlı olarak bu görev varistörler (MOV), kıvılcım aralığı veya gaz deşarj tüpleri ile yerine getirilir. Özellikle metal oksit varistörler (MOV), hızlı tepki süresi nedeniyle modern sistemlerde yaygın şekilde tercih edilmektedir.

Parafudr Tipleri Nelerdir? (Tip 1, Tip 2, Tip 3 Vs.)

Parafudrlar uluslararası standartlara göre sınıflandırılır. EN 61643-11 ve IEC standartlarında üç ana tip belirlenmiştir:

• Tip 1 Parafudr
  • Yıldırım akımlarına karşı doğrudan koruma sağlar.
  • Genellikle bina giriş panosuna monte edilir.
  • 10/350 µs dalga formundaki yüksek enerjili darbeleri sönümleyebilir.
• Tip 2 Parafudr
  • Anahtarlama darbeleri ve dolaylı yıldırım etkilerine karşı kullanılır.
  • Dağıtım panolarında tercih edilir.
  • 8/20 µs darbe akımına karşı koruma sunar.
• Tip 3 Parafudr
  • Hassas elektronik cihazlar için lokal koruma sağlar.
  • Priz tipi veya cihaz girişine monte edilen modellerdir.
  • Genellikle Tip 2 ile birlikte kullanılır.

Bu tiplerin hiyerarşik olarak kullanılmasıyla çok kademeli koruma sistemleri oluşturulur.

Parafudr Seçiminde Dikkat Edilmesi Gereken Teknik Kriterler Neler?

Parafudr seçiminde mühendisler birkaç kritik parametreyi dikkate almalıdır:

• Nominal gerilim: Sistemin işletme gerilimine uygun olmalıdır.
• Maksimum sürekli çalışma gerilimi: Parafudrun zarar görmeden dayanabileceği maksimum gerilim.
• Nominal deşarj akımı: Parafudrun sürekli olarak karşılayabileceği darbe akımı.
• Maksimum deşarj akımı: Parafudrun dayanabileceği en yüksek darbe akımı.
• Koruma seviyesi: Parafudrun bastırdığı gerilimin maksimum seviyesi.

Örneğin, endüstriyel bir tesiste Tip 1 + Tip 2 kombinasyonu tercih edilirken, hassas laboratuvar cihazları için ek olarak Tip 3 koruması da kullanılır. Bu nedenle seçim süreci, sistemin ihtiyaç analizine bağlıdır.

Parafudr’ların Kullanım Alanları Nerelerdir?

Parafudrlar çok geniş bir kullanım alanına sahiptir:

• Enerji santralleri ve dağıtım şebekeleri
• Endüstriyel tesisler ve otomasyon sistemleri
• Telekomünikasyon altyapısı
• Bilişim ve data merkezleri
• Hastaneler ve laboratuvarlar
• Konutlar ve ticari binalar

Özellikle dijitalleşmenin hızla arttığı günümüzde, hassas cihazların korunması için parafudr kullanımı bir lüks değil, zorunluluk haline gelmiştir.

Standartlar, Test Eğrileri ve Normatif Düzenlemeler Hangi Şartları Öngörüyor?

Parafudrlar uluslararası standartlarla tanımlanmış testlerden geçmek zorundadır. IEC 61643-11 standardı, cihazların dayanması gereken darbe akımı seviyelerini, koruma sınıflarını ve test yöntemlerini belirler. Avrupa’da EN standartları, Türkiye’de ise TSE normları esas alınmaktadır.

Örneğin Tip 1 parafudrlar, 10/350 µs dalga formunda test edilirken, Tip 2 parafudrlar 8/20 µs dalga formuna göre test edilir. Bu testler cihazın güvenilirliğini garanti altına alır. Ayrıca, parafudr seçimi yapılırken ulusal elektrik yönetmeliklerine uyum mutlaka gözetilmelidir.

Sonuç

Parafudr, kritik bir koruma elemanıdır. Elektriksel darbelere karşı güvenliği sağlamak, sistem sürekliliğini korumak ve cihaz ömrünü uzatmak için doğru seçilmeli, doğru monte edilmeli ve düzenli bakım yapılmalıdır. Güncel standartlara uygun, kademeli ve akıllı çözümler, modern tesislerin olmazsa olmazıdır.

Bu yazıda, hem enerji israfını önleyen güç faktörü düzeltme uygulamalarını hem de elektrik sistemlerini bozabilecek istenmeyen sinyalleri filtreleyen harmonik filtreleme yöntemlerini sade ve anlaşılır şekilde ele alıyoruz.

Güç Faktörü Nedir ve Neden Önemlidir?

Elektrik enerjisi sadece “tüketmek” değildir; bir kısmı işe yarar, bir kısmı da sistem içinde dolaşır. İşe yarayan kısım aktif güç olarak adlandırılırken, sistemi çalıştırmak için gerekli ama işe doğrudan yaramayan kısım reaktif güçtür. Bu iki gücün birleşimi ise görünür güç adını alır.

Güç faktörü, aktif gücün görünür güce oranını ifade eder. Yani, enerji sisteminizin ne kadar verimli çalıştığını gösteren bir aynadır. Düşük güç faktörü:

• Daha fazla akım çekilmesine
• Kablo ve trafo kayıplarının artmasına
• Ekipman ömrünün kısalmasına
• Ve hatta enerji faturalarının kabarmasına neden olur.

Güç Faktörü Nasıl Düzeltilir?

İyi haber şu ki, bu verimsizlik kolayca düzeltilebilir. Çözüm, kapasitör bankları veya kompanzasyon sistemleri kullanmaktır. Bu sistemler reaktif gücü yerinde üretir, böylece şebekeden daha az reaktif enerji çekilir.

Kompanzasyon sistemleri, otomatik veya manuel olarak kurulabilir:

• Manuel sistemler sabit yükler için uygundur.
• Otomatik sistemler ise değişken yüklerde, ihtiyaca göre devreye girip çıkar.

Sonuç? Daha düşük enerji tüketimi, daha az kayıp, daha sağlam sistem.

Harmonikler Nedir, Neden Sorun Yaratır?

Modern elektrik sistemlerinde birçok cihaz (örneğin sürücüler, bilgisayarlar, UPS’ler) doğrusal olmayan akım çeker. Bu da sistemde istenmeyen frekanslar yani harmonikler oluşturur.

Harmonikler, sistemde şu tür sorunlara yol açabilir:

• Kablolarda aşırı ısınma
• Sigorta atması
• Rezonans sorunları
• Hassas cihazlarda arızalar

Yani, harmonikler hem sistemin sağlığını hem de işletmenin güvenliğini tehdit eder.

Harmonikler Nasıl Filtrelenir?

Harmoniklerden korunmanın yolu, sisteminize uygun filtreler yerleştirmektir. İki temel filtre türü vardır:

• Pasif filtreler: Belirli harmonik frekanslarını bastırır.
• Aktif filtreler: Geniş bir aralıkta harmonikleri analiz edip dinamik şekilde yok eder.

Doğru filtreleme sayesinde sisteminiz, temiz bir sinyal yapısıyla çalışır, ekipmanlarınız zarar görmez ve enerji kaliteniz yüksek kalır.

Güç Kalitesini Artırmanın Faydaları

Bir işletmede güç faktörünü iyileştirmek ve harmonikleri filtrelemek şunları sağlar:

• Enerji faturalarında düşüş
• Ekipman arızalarında azalma
• İletim sistemlerinin daha verimli kullanımı
• Yasal düzenlemelere uyum
• Daha uzun ömürlü sistem altyapısı

Bu uygulamalar sadece teknik değil, aynı zamanda ekonomik fayda sağlar.

Sonuç

Elektrik sistemlerinde güç faktörü düzeltme ve harmonik filtreleme, karmaşık gibi görünse de aslında çok temel ve kritik uygulamalardır. Bu iki basit müdahale ile hem enerji verimliliğini artırmak hem de sistem sağlığını korumak mümkündür. Unutmayın: Güç kalitesi sadece enerjiyle değil, güvenle ilgilidir.

Endüstride Dijital Dönüşüm Nedir?

Dijital dönüşüm, geleneksel iş süreçlerinin, dijital teknolojilerle yeniden tasarlanması sürecidir. Bu süreç, veri analizinden makine öğrenimine, yapay zekadan bulut bilişime kadar çeşitli teknolojilerin entegre edilmesiyle sağlanır. Endüstride dijital dönüşüm, üretim hatlarında verimliliği artırmak, hataları en aza indirmek ve operasyonel maliyetleri düşürmek amacıyla kullanılır.

Sanayi 4.0’ın temelini oluşturan dijitalleşme, işletmelerin daha hızlı ve esnek hareket etmesini sağlar. Artık üretim süreçlerinde sadece insan gücü değil, makineler ve yazılımlar da etkin bir rol oynamaktadır. Böylece, daha az insan hatasıyla daha yüksek bir üretim standardı elde edilebilmektedir.

Yapay Zekanın Üretim Süreçlerine Etkisi

Yapay zeka (AI), günümüzde üretim süreçlerinde devrim yaratan en önemli teknolojilerden biri olarak karşımıza çıkıyor. Yapay zeka entegrasyonu sayesinde, makineler sadece belirli bir işlevi yerine getirmekle kalmaz, aynı zamanda öğrenir, analiz eder ve gelecekteki süreçleri optimize eder.

Yapay Zeka ile Verimlilik ve Maliyet Avantajları

Yapay zekanın üretim süreçlerine entegrasyonu, özellikle verimlilik ve maliyet avantajları sağlamada kritik bir rol oynar. AI destekli sistemler, üretim hattındaki verileri analiz eder ve sorunları önceden tespit ederek, bakım ve onarım süreçlerini optimize eder. Bu da makine duruş sürelerini minimuma indirerek, üretimin aksamadan devam etmesini sağlar.

Örneğin, AI algoritmaları ile donatılmış sensörler, bir makinenin aşırı ısınacağını veya bir bileşenin aşınacağını önceden tahmin edebilir. Böylece, plansız bakım maliyetlerinin önüne geçilir ve işletme maliyetlerinde ciddi tasarruf sağlanır. Ayrıca, yapay zeka sayesinde üretim hatları, talep dalgalanmalarına hızlı bir şekilde uyum sağlayabilir ve aşırı stok maliyetleri de azaltılabilir.

Otomasyon Teknolojileri ile Dijital Dönüşüm

Endüstriyel otomasyon, makinelerin insan müdahalesine ihtiyaç duymadan belirli görevleri yerine getirmesini sağlar. Bu süreçte kullanılan robotlar ve diğer otomasyon teknolojileri, üretim hatlarını daha hızlı ve verimli hale getirir. Üretim süreçlerinin otomatize edilmesi, özellikle büyük çaplı üretimlerde insan hatalarını azaltır ve sürekli bir üretim akışı sağlar.

Robotik ve Otomasyon Çözümleri

Endüstriyel robotlar, özellikle montaj hattında, ambalajlama süreçlerinde ve ağır yüklerin taşınmasında kullanılır. Bu robotlar, sürekli aynı hareketi hatasız bir şekilde tekrar edebilirler. Otomasyon teknolojilerinin sunduğu bu çözümler, insan gücüne dayalı işlerin büyük bir kısmını makinelerle değiştirerek işletmelerin verimliliğini artırır. Aynı zamanda, iş güvenliği açısından da önemli avantajlar sağlar. Tehlikeli işlerin otomasyon teknolojileriyle yapılması, iş kazalarını minimuma indirir.

Yapay Zeka ve Otomasyonun Birleştiği Noktalar

Yapay zeka ve otomasyon teknolojileri birlikte kullanıldığında, endüstriyel süreçler hiç olmadığı kadar verimli hale gelir. Bu iki teknolojinin bir araya gelmesi, sadece insan gücünün yerini almakla kalmaz, aynı zamanda süreçlerin sürekli olarak iyileştirilmesini de sağlar.

Akıllı Otomasyon: Yapay Zeka Destekli Robotlar

Akıllı otomasyon olarak adlandırılan bu yaklaşımda, yapay zeka destekli robotlar kullanılır. Bu robotlar, sensörler aracılığıyla çevresel verileri toplar ve AI algoritmaları sayesinde anında analiz ederek, süreçlerde en iyi kararları alır. Örneğin, bir üretim hattında AI destekli bir robot, hammadde tedarikinde bir aksama olduğunda üretim hızını optimize edebilir ya da üretim sırasındaki hataları önceden fark ederek gerekli düzeltmeleri yapabilir.

Böylece, sadece sabit görevleri yerine getiren makinelerin ötesinde, kendi kendine öğrenen ve gelişen sistemlerle endüstriyel dönüşüm hız kazanır. Bu entegrasyonun bir sonucu olarak, iş süreçleri daha esnek hale gelir ve insan hatalarından kaynaklanan duruşlar azalır.

Gelecekteki Trendler ve Öngörüler

Yapay zeka ve otomasyonun birleşimi, gelecekte endüstriyel süreçleri daha da ileriye taşıyacak. Özellikle Sanayi 4.0 ve Endüstri 5.0 süreçlerinde bu teknolojilerin kullanımının artacağı öngörülmektedir. Gelecekte, tamamen otonom fabrikaların kurulması ve insanların sadece denetim işlerinde yer alması mümkün olacaktır.

AI ve Otomasyonun Gelecekteki Kullanım Alanları

AI ve otomasyon, sadece üretim sektöründe değil, aynı zamanda lojistik, sağlık ve hizmet sektörlerinde de yaygınlaşacaktır. Lojistik sektöründe, AI destekli otomasyon sistemleri, teslimat rotalarını optimize ederek yakıt tasarrufu sağlayabilir. Sağlık sektöründe ise robotlar ve yapay zeka sistemleri, ameliyatları daha hassas bir şekilde gerçekleştirerek, insan hatalarını azaltabilir.

Özellikle gelecekte, AI’nin daha fazla veriyle beslenmesi ve otomasyon sistemlerinin daha esnek hale gelmesi bekleniyor. Bu da endüstriyel süreçlerin kişiselleştirilmiş ve daha verimli olmasını sağlayacak. AI algoritmalarının sürekli öğrenme yeteneği, otomasyon sistemlerini daha akıllı hale getirecek ve süreçlerdeki verimlilik seviyesini maksimuma çıkaracak.

Sıkça Sorulan Sorular (F.A.Q)

1. Endüstride dijital dönüşüm neden önemlidir?
   Dijital dönüşüm, işletmelerin daha hızlı, verimli ve esnek bir şekilde çalışmasını sağlar. Aynı zamanda maliyetleri düşürür ve hataları minimuma indirir.
2. Yapay zeka endüstriyel otomasyona nasıl entegre edilir?
   Yapay zeka, sensörlerden gelen verileri analiz ederek, makinelerin daha verimli çalışmasını sağlar. AI destekli robotlar, süreçlerde sürekli iyileştirme sağlar.
3. Akıllı otomasyon nedir?
   Akıllı otomasyon, yapay zeka destekli robotların çevresel verileri analiz ederek, süreçleri optimize ettiği bir otomasyon türüdür.
4. Yapay zeka ve otomasyonun birleşimi hangi endüstrilerde kullanılabilir?
   Üretim, lojistik, sağlık ve hizmet sektörleri, yapay zeka ve otomasyon teknolojilerinden faydalanmaktadır.
5. Sanayi 5.0 nedir?
   Sanayi 5.0, insanların ve makinelerin birlikte çalıştığı, insan odaklı bir endüstriyel dönüşüm sürecini ifade eder.

Zaman röleleri, kumanda devresinde bulunan güç kontaktörlerinin kontrolünü sağlamakla ve kontaktörleri kumanda etmekle görevlidir.

Zaman röleleri, devre veya makine olarak adlandırılan mekanizmaları belirli bir süre içerisinde veya bu sürenin sona ermesiyle çalıştıran ya da devreden çıkaran otomatik kumanda devre elemanlarıdır. Diğer bir deyişle zaman röleleri, bobinden enerji kesilmesi veya bobine enerji verilmesinin ardından geçen belirli bir süre sonunda kontakları durum değiştiren röle çeşididir.

Zaman Rölesi Ne İşe Yarar?

Zaman rölesi, elektrik devrelerinde zamanla ilgili işlevleri kontrol etmek amacıyla kullanılan önemli bir bileşendir. Genellikle zamanlayıcı olarak da adlandırılan bu cihaz, belirli bir zaman dilimi boyunca devrelerin açılması veya kapanması gibi belirli işlemleri gerçekleştirmek için tasarlanmıştır. Zaman röleleri, endüstriyel otomasyon sistemlerinde, enerji yönetimi uygulamalarında ve otomatik kontrol sistemlerinde yaygın olarak kullanılmaktadır.

Zaman rölelerinin temel işlevi, belirli bir gecikme süresini veya zaman aralığını kontrol etmek ve bu süre sonunda belirli bir eylemi başlatmaktır. Bu, otomatik sistemlerde zamanla ilgili işlemlerin düzenlenmesinde büyük bir avantaj sağlar. Örneğin, bir zaman rölesi, bir motoru belirli bir süre boyunca çalıştırdıktan sonra otomatik olarak durdurabilir veya bir ısıtma sistemini belirli bir periyotta devreye alabilir. Bu, endüstriyel süreçlerin, enerji tasarrufu stratejilerinin ve diğer otomatik kontrol uygulamalarının etkin bir şekilde yönetilmesine yardımcı olur.

Zaman Rölesi Özellikleri

Çekmede Gecikme: Çekmede Gecikme Fonksiyonunda, röleye enerji uygulandığı an itibariyle süre saymaya başlanmakta, ayarlanan t zamanı bitiminde röle çekilmekte ve röle LED’i yanmaktadır.

Bobine verilen enerji ile başlanarak belirlenen sürenin bitiminde kontakları yer değiştirmek için kullanılan fonksiyondur. Bobine enerji verilen ilk anda ani açılıp kapanan kontaklar, belirlenen sürenin bitmesiyle ise gecikmeli açılıp kapanan kontaklar yer değiştirmektedir.

Düşmede Gecikme: İsminden de anlaşılacağı üzere bobine verilen enerjinin kesildiği andan itibaren başlanarak, belirlenen süre bitiminde kontakları konum değiştirmeye yarayan fonksiyondur. Bu fonksiyona sahip rölelerde, bobine enerji verildiği an rölenin kontakları ani olarak yer değiştirmektedir.

Bırakmada Gecikme: Bu fonksiyonda, bobine enerji verildiğinde röle çekmekte ve belirlenen sürede t zamanı saymaya başlamaktadır. Bu t zamanı bittiğinde ise röle bırakıp ilk yerine dönmektedir.

Yıldız-üçgen: Yıldız üçgen fonksiyonuna sahip röleleri büyük güce sahip motorlarda yıldız-üçgen yol verme devrelerinde kullanılmakta olup, bobine verilen enerji ile yıldız bağlantıyı sağlamaktadırlar.

Belirlenen süre bittiğinde kontakların hepsi yer değiştirip, bu büyük güce sahip motoru yıldız bağlantıdan üçgen bağlantıya geçirme görevini üstlenirler. Bu geçiş anlarında olması muhtemel kısa devre olayını önlemek maksadıyla yaklaşık 0,1 saniye boyunca motora enerji verilmemelidir.

Flaşör: Flaşör fonksiyonuna sahip zaman röleleri, bobine verilen enerji ile başlayıp, belirlenen süre boyunca yerini korumakta olan ve bu sürenin bitiminde ilk yerine dönmekte olan röle çeşididir. Flaşör rölelerde enerji bulunduğu süre boyunca bu döngü devam etmektedir.

Asimetrik Flaşör: İki farklı zaman ayarlama imkânına sahip olan ve bobinine verilen enerji ile kontakları yer değiştiren röle çeşididir. Bu fonksiyona sahip rölelerde, belirlenen ilk süre boyunca yerini korumakta ve belirlenen sürenin bitiminde ise normal çalışma konumuna dönmektedir. Bu esnada ikinci belirlenen süre başlayıp biter ve bitmesiyle birlikte kontaklar yeniden yer değişikliği yapar. Verilen enerji kesilmediği sürece bu döngü sürekli olarak devam etmektedir.

Zaman Rölesi Çalışma Prensibi

Zaman rölesi çalışma prensibi açısından röle çeşitlerinden biri olan çekmede gecikmeli modellerde, zaman sayımı bobine gerilim uygulandığında başlar ve belirlenmiş olan sürenin tamamlanmasının ardından röle kontağın konumunun değişmesini sağlar.

Bir makineyi, bir devreyi veya bir sistemi, ayarlanan süre ve programlar çerçevesinde devreye sokacak veya devreden çıkaracak şekilde tasarlanan zaman rölelerinde genellikle güç devrelerinin kumanda panolarında yararlanılmaktadır. Kontaklarının değişme zamanına göre farklı röle çeşitleri bulunmakla birlikte, çalışma prensibi değerlendirildiğinde bazı röle çeşitlerinin ani konum değiştirebildiğini, bazılarının ise gecikme ile kontak konumunu değiştirdiğini görürüz.

 Zaman Rölesi Çalışma Prensibi ve Kontakların Hareketi

Zaman röleleri çalışma prensibi açısından röle çeşitlerinden biri olan çekmede gecikmeli modellerde, zaman sayımı bobine gerilim uygulandığında başlar ve belirlenmiş olan sürenin tamamlanmasının ardından röle kontağın konumunun değişmesini sağlar. Bu işlem sonrasında açık kontak kapanırken kapalı olan ise açılır. Gerilimin kesilmesi ile birlikte röle kontağın normal konumuna dönmesini sağlar.

Düşmede gecikmeli modellerde ise; bobine gerilim uygulanması ile birlikte kontağın konumu ani olarak değişir ve enerji kesilmediği takdirde bu konum korunur. Gerilimin kesilmesi ile zaman sayımı başladıktan sonra belirlenmiş sürenin sona ermesinin ardından kontak normal konumuna geri döndürülür.

Farklı ihtiyaçlara çözüm sunabilecek çeşitliliğe sahip geniş ürün ailemizi incelemek için https://www.entes.com.tr/zaman-roleleri/  adresini ziyaret edebilirsiniz.

Zaman Rölesi Çeşitleri

Zaman röleleri çeşitleri, çalışma fonksiyonlarına göre farklılaşmaktadırlar. Bir zaman rölesi, aşağıda açıkladığımız en çok kullanılan fonksiyonlardan sadece birisine sahip olabildiği gibi birden fazla fonksiyona da sahip olabilir. Bu tip röleler ise çok fonksiyonlu zaman röleleri olarak adlandırılır.

Çalışma Prensibi Açısından Zaman Rölesi Çeşitleri

Çalışma prensibi açısından çekmede gecikmeli ve düşmede gecikmeli olmak üzere iki tip zaman rölesi bulunmaktadır. Çekmede gecikmeli olan röleler düz zaman rölesi olarak, diğeri ise ters zaman rölesi olarak ifade edilebilmektedir.

Bu iki ana grup dışında, çalışma prensiplerine bağlı olarak; bırakmada gecikmeli modeller ya da çekmede ve bırakmada gecikmeli olanlar da ihtiyaca göre tercih edilebilmektedir. Yıldız-üçgen zaman rölelerinin yanında flaşör tip olanlarda mevcuttur.

Zaman Rölelerinin Kullanım Alanları

Elektronik zaman röleleri, istenilen süreye göre programlanabiliyor olduğundan pek çok farklı kullanım alanları bulunmaktadır. Ancak ismi çok bilinmediğinden günlük hayatta kullanılan şeylerin içinde bulunduğundan çoğu kişinin haberi olmamaktadır.

Zaman röleleri, sulama esnasındaki sağladığı işlevsel kolaylık sebebi ile sulama kontrolü işlemlerinde yoğunlukla kullanılmaktadır. Tarımsal veya bahçe sulama sistemlerinde gün içerisinde bir ya da birkaç kez çalıştırılacak olan su pompalarının kontrolünü programlanma özelliği ile sağlayabiliyor olan zaman röleleri, tarımın oldukça fazla yapıldığı ülkemiz için büyük kolaylıklar sağlamaktadır.

Aynı zamanda aydınlatma kontrolü de zaman rölelerinin programlanması sayesinde sağlanabilmektedir. Bahçe, park, sokak gibi açık kullanım alanlarında veya bina, okul, hastane, cami gibi kapalı kullanım alanlarında gün içerisinde belirli vakitlerde açılıp kapanabilen aydınlatma sistemlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Zaman röleleri, istenilen sürenin programlanmasını ve hatta bu olayın günlere göre farklı şekilde tekrarlanmasını sağlamaktadır. Bunun için istenilen günlere farklı programlar ayarlanması yeterlidir.

Zaman rölelerinin kullanım alanı ise eğitimdir. Yani okullarda zillerin belirli periyotlarla açılıp kapanmasını sağlayan programa sahip şeyler de zaman röleleridir.

Zaman röleleri günlük hayatın içinde pek çok yere sahip olduğu gibi ısıtma ve soğutma sistemlerinde de oldukça fazla kolaylıklar sağlamaktadır. Yerleşim alanlarında ya da endüstride ısıtma ve soğutma sistemlerinin periyodik çalışmasını gerektiren durumlar olmaktadır. Bu tür durumlarda bu sistematiği sağlayan program yine zaman rölelerinde bulunmaktadır.

Zaman Rölesi Seçiminde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Zaman rölesi seçimi yaparken her şeyden önce bakılması gereken husus, rölenin ihtiyacınızı karşılayacak fonksiyon(lar)a sahip olup olmamasıdır. Röleler tek bir fonksiyona sahip olabildiği çok fonksiyonlu zaman röleleri de mevcuttur.

Diğer bir önemli husus, kumanda devresinde kullanılan beslenme gerilimine uygun bir zaman rölesi seçmek olmalıdır. Rölelerin modeline bağlı olarak besleme aralıkları değişebilmektedir.

Zaman rölesinin kumanda devresinde ihtiyaç duyduğu kontak sayısı da hem ürün seçimini etkileyecek bir kriter hem de satın alacağınız ürün fiyatında belirleyici olan unsurlardan birisidir.

Zaman rölelerinin boyutları, kullanım alanına göre önemli olabilmektedir. Genellikle küçük panolarda kullanılan bu röleler için DIN1 veya maksimum DIN2 boyutlarında olması talep edilmektedir.

Zaman ayar trimpotlarının anlaşılır ve açık olması önemli hususlardan birkaç tanesidir. Daha kolay kullanımlara sahip ekranlı zaman röleleri de mevcuttur.

Tüm bu özelliklerin dışında röle üzerinde bildirim LEDlerinin olması kullanıcı bilgilendirmek için önemli olabilmektedir.

Konaklama sektöründe misafir memnuniyeti; konfor, güvenlik, dijital altyapı ve kesintisiz enerji dörtlüsünün üzerinde yükselir. Jeneratör kaynaklı bir enerji kesintisi, yalnızca aydınlatmayı değil; HVAC, asansörler, kartlı kapı sistemleri, mutfak operasyonları ve kritik BT altyapısını etkileyerek misafir deneyimini ve marka itibarını zedeleyebilir. Bu nedenle yedek güç altyapısının güvenilirliği kadar, bu altyapının yıl boyu yarattığı gizli enerji maliyeti ve karbon ayak izi de otel yöneticilerinin radarında olmalıdır. GHES (Generator Heater Efficiency System) teknolojisi, jeneratörlerin hazır bekleme sürecinde gereksiz elektrik tüketimini dramatik biçimde azaltarak otellere hem maliyet avantajı hem de sürdürülebilirlik puanı kazandırır.

Stratejik altyapılar gibi oteller de elektrik kesintilerine karşı jeneratörlerle korunur. Jeneratör üreticileri, güvenli ve sorunsuz start için motor ceket suyu sıcaklığının en az +40 °C tutulmasını şart koşar. Bu gereklilik nedeniyle çoğu tesiste motor blok suyu ısıtıcıları 7/24 devrededir ve elektrik tüketir. Türkiye genelinde rezistansların yıl bazında ~6.016 saat çalıştığı hesaplanmaktadır; bu süre enerji faturalarına ve karbon salımlarına yansır.

PEMS’ten Yenilikçi Yaklaşım: GHES

GHES, jeneratör setlerine entegre edilen akıllı bir ısıtma enerji verimliliği sistemidir. Amaç, motor ceket suyunu istenen sıcaklıkta tutmak için gereken enerjiyi olabilecek en düşük maliyet ve emisyonla sağlamak. Bunu yaparken klasik elektrik rezistansına bağımlılığı azaltır; bunun yerine tesisinizde zaten var olan veya eklenebilecek ısı merkezi (kazan dairesi), ısı pompası, güneş kolektörleri, atık ısı geri kazanımı, gaz yakıtlı şofbenler gibi alternatif kaynakları devreye alır.

Saha izleme ve yıllık ölçüm çalışmalarından elde edilen sonuçlara göre GHES, iç ortam jeneratörlerinde %30,61, dış ortam jeneratörlerinde %27,7 düzeyinde elektrik tüketimi azaltımı sağlamıştır; bazı bölgelerde tasarruf %41 seviyelerine ulaşmıştır. GHES fayda listesinde sahaya, bakım maliyetlerine, uzaktan izlemeyle arıza önlemeye ve farklı enerji kaynakları arasında otomatik optimizasyona bağlanan birleşik etkiler dikkate alındığında %70’in üzerinde enerji verimliliği ve finansal tasarruf potansiyeli raporlanmıştır. Bu geniş aralık, tesisin mevcut altyapısına ve enerji fiyatlarına bağlıdır; editoryal tabloda senaryo örnekleri verilmiştir.

Çoklu Tesisler için %80’e Varan Kazanç

Çoklu tesis yöneten otel zincirleri (şehir, resort, konferans otelleri vb.) jeneratör filolarında GHES modüllerini ölçekli olarak kullandığında, toplam elektrik tüketiminde ve operasyonel giderlerde %80’e varan kazanç etkisi bildirilmiştir. Bu oran doğrudan rezistans elektriği yerine alternatif ısı kaynaklarının kullanımına ek olarak bakım optimizasyonu ve alarm tabanlı arıza önleme tasarruflarını içerir.

GHES’in sunduğu verimlilik sayesinde %80’e varan enerji tasarrufu sağlanmakta; yatırım maliyeti ise tipik olarak  7 ile 18 ay arasında, tesis koşullarına bağlı olarak değişmektedir.

GHES kontrol üniteleri gelişmiş algoritmalarla 7/24 otonom yönetim sağlar; farklı ısıtma kaynakları arasında yük paylaşımı yapar, jeneratör sıcaklığını stabil tutar ve enerji tasarrufunu ölçer. Kullanıcılar web tabanlı arayüzden durumu izleyebilir; SCADA entegrasyonu, SMS/e‑posta alarm bildirimi ve ayrıntılı raporlama ile operasyon yönetimi kolaylaşır.

Türkiye Ölçeğinde Potansiyel

Ülkemizde kullanılan jeneratör setlerinin toplam yıllık elektrik tüketimi ~1,495 milyar kWh düzeyindedir. Bu tüketim, Keban Barajı’nın bir yıllık üretiminin yaklaşık %38,63’üne denktir. GHES ölçekli uygulandığında bu devasa enerjinin önemli bir kısmı geri kazanılabilir; ülke ekonomisi ve turizm sektörünün enerji faturaları üzerinde milyarlarca liralık etki yaratabilir.

Turizm sektöründe çevresel performans göstergeleri (enerji yoğunluğu / dolu oda başına kWh, bir misafir-gece başına CO₂ emisyonu vb.) giderek daha fazla raporlanıyor. GHES ile elektrik tüketiminin ve buna bağlı karbon salımlarının azaltılması, sürdürülebilir turizm sertifikasyonlarında (ör. yerel yeşil yıldız programları, küresel sürdürülebilir turizm konsepti kriterleri) puan avantajı sağlayabilir. Ölçülebilir raporlama çıktıları, ESG raporlarına doğrudan veri girişi kolaylığı sunar.

Otel Teknik Müdürü İçin Hızlı Kontrol Listesi

1. Jeneratör adedi ve her birinin blok suyu ısıtıcı kW değerlerini envanterleyin.
2. Son 12 aylık elektrik faturalarından jeneratör odası / kritik altyapı tüketimini ayırın.
3. Tesisinizde mevcut ısı kaynaklarını (kazan dairesi, ısı pompası, güneş termal, HVAC atık ısısı) haritalayın.
4. GHES entegrasyonu için hidrolik bağlantı ve kontrol kablolama güzergâhını planlayın.
5. Tasarruf senaryosu ve geri ödeme hesabını (kWh * birim fiyat) yapın; SCADA ve BMS entegrasyonu gereksinimlerini belirleyin.

GHES: Patentli, CE Belgeli ve Uluslararası Normlara Uygun

GHES ürün grubumuzda Mini, Profesyonel ve Premium kategorilerinde yer alan 23 farklı model için akredite CE Uygunluk Onay Belgesi alınmıştır; böylece uluslararası normlara uygunluk resmiyet kazanmıştır.

İsmail Taşkıran
Genel Müdür
PEMS Enerji Yönetim Teknolojileri A.Ş.